ಭಾರತೀಯ ಸನಾತನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ದೈವಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಆರಾಧಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಾಗೂ ಅನಾದಿ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಕೃತಿ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ‘ನಾಗಾರಾಧನೆ’ಯು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಹಾಗೂ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನತೆಯ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿ ಅಥವಾ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಆಚರಣೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಯುಗದಲ್ಲಿಯೂ ನಾಗರಿಕರೆನಿಸಿದ ವಿದ್ಯಾವಂತರ ಹಾಗೂ ನಗರವಾಸಿಗಳ ಮನೆ-ಮನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿ ನಿಂತಿದೆ. ಮುಂಬರುವ ಆಗಸ್ಟ್ 17, 2026 (ಸೋಮವಾರ) ರಂದು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರದ್ಧಾಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುವ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯ ವಿಶೇಷತೆ, ಇತಿಹಾಸ, ಆಚರಣೆಗಳು ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವದ ಕುರಿತು ವಿಸ್ತೃತವಾದ ವಿವರಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ.
ನಾಗಾರಾಧನೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಪುರಾಣ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ವೇದದ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ನಾಗಪೂಜೆಯ ಪ್ರಾಚೀನತೆ ಹಾಗೂ ಪವಿತ್ರತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ವೇದದ ಸೊಲ್ಲುಗಳು ನಾಗಪೂಜೆಯ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯನ್ನು ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ನಾಗ ದೇವರು ಅಗಣಿತ ಮಹಿಮೆಯುಳ್ಳ ದಿವ್ಯ ಶಕ್ತಿಯೆಂದು ಸರ್ಪ ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ “ಅನಂತಶ್ಚಾಸ್ಮಿ ನಾಗಾನಾಂ” ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ನಾಗಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರಿದ್ದಾನೆ.
ಭಾರತದ ಹರಪ್ಪ-ಮಹೆಂಜೊದಾರೋ ಉತ್ಖನನಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾದ ನಾಗ ಮುದ್ರೆಗಳು, ಗೋಕರ್ಣದ ನಾಗ ಬಂಧ ಚಿತ್ರ, ಬನವಾಸಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರಿ.ಶ. ಮೂರನೇ ಶತಮಾನದ ನಾಗ ಪ್ರತೀಕಗಳು ಹಾಗೂ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುವ ಹಾವಿನ ಚಿತ್ರಗಳು ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅನಾದಿಯಿಂದಲೂ ನಾಗ ದೇವರ ಬಗ್ಗೆ ಇದ್ದ ಭಯ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಗೌರವವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಕಾಷ್ಠ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿರುವ ನಾಗ ಬಂಧದ ಸುಂದರ ದೃಶ್ಯಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಮನಮೋಹಕವಾಗಿವೆ. ದೇವರ ಪ್ರಭಾವಳಿ, ಆರತಿ ತಟ್ಟೆ, ಉದ್ಧರಣೆ, ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಮಾಡಿನ ಆಧಾರದ ಲೋಹದ ಆಕೃತಿಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಗ್ರಹಗಳ ಶಿರೋಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಗ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.
ಸ್ಕಾಂದ ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ವಿಧಿಯ ಆಟದಂತೆ ನಾಗಗಳು ಭೂಮಿಯಿಂದ ತಮ್ಮ ವಾಸ್ತವ್ಯದ ಸ್ಥಾನ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡು ಅನುಗ್ರಹ ಪಡೆದ ಅಥವಾ ಬದುಕು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡ ದಿನವೇ ಪಂಚಮಿ. ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳ ಶುಕ್ಲ ಪಂಚಮಿಗಳೂ ನಾಗರ ಪೂಜೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತಿಥಿಗಳಾಗಿವೆ. ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶ್ರಾವಣ ಶುಕ್ಲ ಪಂಚಮಿ ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಗಶಿರ ಶುಕ್ಲ ಪಂಚಮಿ ನಾಗಾರಾಧನೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯಪ್ರದವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಕಶ್ಯಪ ಮಹರ್ಷಿಯ ಹದಿಮೂರು ಮಂದಿ ಪತ್ನಿಯರಲ್ಲಿ ಕದ್ರು ಎಂಬಾಕೆ ಸರ್ಪಗಳ ಮಾತೆಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಅನಂತ, ಮಹಾಶೇಷ, ಕಪಿಲ, ನಾಗ, ಕುಳಿಕ, ಶಂಖಪಾಲ, ಭೂಧರ, ತಕ್ಷಕ, ವಾಸುಕಿ ಮುಂತಾದವರು ನವನಾಗರೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮ ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ಸುಮಾರು ಹದಿನಾರು ಸಾವಿರ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಸರ್ಪಗಳು ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇವೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಷಮಯವಾದ ಹಲ್ಲುಗಳು, ಅಗ್ನಿ ಜ್ವಾಲೆಗಳನ್ನು ಹೊರಸೂಸುವ ಕೆಂಗಣ್ಣುಗಳು ಹಾಗೂ ಭಯಂಕರವಾದ ಕೋಪವಿದ್ದರೂ, ನಂಬಿ ಪೂಜಿಸಿದವರಿಗೆ ತಾರಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹಾಗೂ ನಂಬದೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಿದರೆ ಮಾರಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ನಾಗದೇವನು ನೆಲೆಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ಆಸ್ತಿಕರ ಅಚಲ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ ಪೂಜಾ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳು
ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ ಶ್ರಾವಣ ಶುಕ್ಲ ಪಂಚಮಿಯೇ ‘ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ’ಯೆಂದು ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದೆ.
-
ತನು ಮತ್ತು ಅಭಿಷೇಕ: ನಾಗದೇವರಿಗೆ ತನು ಹಾಕುವುದು ಅಂದರೆ ನಾಗದೇವರಿಗೆ ತಂಪೆರೆಯುವುದು ಈ ಹಬ್ಬದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶೇಷ ಪೂಜಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಪಂಚಾಮೃತಾಭಿಷೇಕ, ಎಳನೀರಿನ (ಶೀಯಾಳ) ಅಭಿಷೇಕ ಹಾಗೂ ಹಾಲಿನ ಅಭಿಷೇಕವು ನಾಗ ದೇವರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅರಿಶಿನದ ಪುಡಿಯು ನಾಗದೇವರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದುದಾಗಿದೆ.
-
ಪೂಜಾ ದ್ರವ್ಯಗಳು: ಅರಿಶಿನ ಬಣ್ಣದ ಸುಗಂಧಭರಿತ ಕೇದಗೆ, ಹಿಂಗಾರ (ಪೂಗ ಪುಷ್ಪ) ಮತ್ತು ಸಂಪಿಗೆಯಂತಹ ಹೂವುಗಳು ಪೂಜೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಅರ್ಹವಾಗಿವೆ. ಅರಿಶಿನ ಎಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ಈ ದಿನದ ವಿಶೇಷತೆಯಾಗಿದೆ. ಮೂಲ ನಾಗಬನದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಯಥಾ ಸಾಧ್ಯ ನಾಗ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಫಲ, ಪುಷ್ಪ, ಅಭಿಷೇಕ ದ್ರವ್ಯ, ಲಾವಂಚ ಧೂಪ ಇತ್ಯಾದಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಪೂರ್ವಕ ಪ್ರಸಾದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಕೃತಾರ್ಥರಾಗುವುದೇ ಈ ದಿನದ ಧನ್ಯತೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.
ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ ಹಾಗೂ ನಿಷೇಧಗಳು
ನಾವು ವಾಸವಾಗಿರುವ ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತ ದಿವ್ಯ ಶಕ್ತಿಯೇ ಆದಿಶೇಷ. ಹೀಗಾಗಿ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯ ದಿನ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಗೆಯುವ, ಕಡಿಯುವ ಕೆಲಸಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ವರ್ಜ್ಯ. ಸಾಸಿವೆ, ಪಡುವಲಕಾಯಿ ಈ ದಿನ ಬಳಸುವ ರೂಢಿಯಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಶ್ಯಾವಿಗೆ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ. ಮೋದಕ, ಕಡುಬು, ತುಂಬಿಟ್ಟು ಮುಂತಾದ ವಿಶೇಷ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಹಬೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಬೇಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೋಸೆ ಹೊಯ್ಯುವ, ಒಗ್ಗರಣೆ ಹಾಕುವ ಹಾಗೂ ಕರಿಯುವ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೂ ಈ ದಿನ ವಿರಾಮ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು ನಮಗೆ ಉಳಿಸಿ ಹೋಗಿರುವ ಜನಮನದ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಆಚರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.
ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯ ಮಹತ್ವ ಹಾಗೂ ಸರ್ಪ ದೋಷ ಪರಿಹಾರ
ನಾಗನು ಕೃಷಿ ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಳೆ-ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸುವಾತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಸಂತಾನವಿಲ್ಲದೆ ಕೊರಗುವವರಿಗೆ ಸಂತಾನ ಭಾಗ್ಯ ಕರುಣಿಸುವ ಮಹಾಮಹಿಮ, ರೋಗರುಜಿನಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವ ವಿಶ್ವ ವೈದ್ಯ ಹಾಗೂ ನಿಧಿ ಸಂರಕ್ಷಕನೂ ಹೌದು. ಆದರೆ ಸರ್ಪಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಸರಿಸೃಪಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಿದರೆ ಸರ್ಪಶಾಪದಿಂದ ಕಷ್ಟಕಾರ್ಪಣ್ಯಗಳು ಸತತವಾಗಿ ಬಾಧಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ನಂಬಿಕೆ.
ಜಾತಕದಲ್ಲಿ ರಾಹು ಅಥವಾ ಕೇತು ದೋಷವಿದ್ದಾಗ ಅಥವಾ ಅರಿವಿಲ್ಲದೆ ಸರ್ಪಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಸರ್ಪ ಶಾಪ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ದೋಷಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯಲು ನಾಗಾರಾಧನೆ, ಆಶ್ಲೇಷಾ ಬಲಿ ಹಾಗೂ ಸರ್ಪ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಾಗ ದೇವರನ್ನು ಅಷ್ಟಕುಲ ನಾಗ ಸ್ತೋತ್ರ ಹಾಗೂ ಸರ್ಪರಾಜ ಅಷ್ಟೋತ್ತರ ಪಠಿಸುವುದರಿಂದ ದೇವಾನುಗ್ರಹ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ನಾಗಬನಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ಪರಿಸರ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಹಾಗೂ ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸೌರಭ ಮುಂದಿನ ಜನಾಂಗಕ್ಕೂ ಉಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.
ಲೇಖನ ಹಾಗೂ ದೈವಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ: ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕಟೀಲು ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರೀ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅನುಭವಿ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ತಜ್ಞರಾದ ದೈವಜ್ಞ ಪ್ರಧಾನ್ ತಾಂತ್ರಿಕ್ ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರ್ ತಂತ್ರಿ ಇವರಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಜೀವನದ ಯಾವುದೇ ಗುಪ್ತ, ಪ್ರೀತಿ-ಪ್ರೇಮ, ದಾಂಪತ್ಯ, ವೈವಾಹಿಕ ಹಾಗೂ ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.
-
ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ: 85489 98564
