ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಆತಂಕ ಮೂಡಿಸಿರುವ ‘ಡಿಜಿಟಲ್ ಅರೆಸ್ಟ್’ ಮತ್ತು ಸೈಬರ್ ವಂಚನೆ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಕಡಿವಾಣ ಹಾಕಲು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮಹತ್ವದ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಿದೆ. ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಅಥವಾ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಗತ್ಯ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾದ ಕಾರಣ ಗ್ರಾಹಕರು ಸೈಬರ್ ವಂಚನೆಗೆ ಒಳಗಾದರೆ, ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಹಣಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ ನೀಡುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಮೇಲೂ ಹೊರಿಸುವಂತೆ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ರೂಪಿಸುತ್ತಿರುವ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ನಿಬಂಧನೆ ಇರಬೇಕು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸೂಚಿಸಿದೆ.
ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಕರ್ತವ್ಯಲೋಪದಿಂದ ವಂಚನೆ ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ದೃಢಪಟ್ಟರೆ, ಗ್ರಾಹಕರು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಮೊತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿಲ್ಲದ ಪರಿಹಾರ ನೀಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತನ್ನ ಆದೇಶದಲ್ಲಿ ಒತ್ತಿಹೇಳಿದೆ. ಆದರೆ, ಇದು ಈಗಾಗಲೇ ಎಲ್ಲ ಸೈಬರ್ ವಂಚನೆ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಯಮವಲ್ಲ; RBI ರೂಪಿಸುತ್ತಿರುವ ಹೊಸ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನಿರ್ದೇಶನವಾಗಿದೆ.
₹1.05 ಕೋಟಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ವೃದ್ಧ ದಂಪತಿಯ ಪ್ರಕರಣ
ಹರಿಯಾಣದ ಅಂಬಾಲಾದ ವೃದ್ಧ ದಂಪತಿಯೊಬ್ಬರು ‘ಡಿಜಿಟಲ್ ಅರೆಸ್ಟ್’ ವಂಚನೆಗೆ ಸಿಲುಕಿ ತಮ್ಮ ಜೀವಮಾನದ ಉಳಿತಾಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ (ಸುಮೊಟೊ) ವಿಚಾರಣೆ ಆರಂಭಿಸಿತ್ತು.
ವಂಚಕರು ಸಿಬಿಐ, ಜಾರಿ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ (ED) ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸೋಗಿನಲ್ಲಿ ದಂಪತಿಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದ್ದರು. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ನಕಲಿ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ವಾಟ್ಸಾಪ್ ಹಾಗೂ ವಿಡಿಯೋ ಕರೆಗಳ ಮೂಲಕ ತೋರಿಸಿ, ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿ ಜಪ್ತಿ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿದ್ದರು. ಈ ಭಯದಿಂದ ದಂಪತಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 3ರಿಂದ 16, 2025ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬ್ಯಾಂಕ್ ವಹಿವಾಟುಗಳ ಮೂಲಕ ಒಟ್ಟು ₹1,05,50,000 ಹಣವನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಹಿಂದಿನ ಆದೇಶದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗೂ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಇರಬೇಕು: ನ್ಯಾಯಪೀಠ
ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸೂರ್ಯಕಾಂತ್ ನೇತೃತ್ವದ, ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಜೋಯ್ಮಾಲ್ಯ ಬಾಗ್ಚಿ ಮತ್ತು ವಿ. ಮೋಹನ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ತ್ರಿಸದಸ್ಯ ಪೀಠವು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 29ರಂದು ಈ ಪ್ರಕರಣದ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿತು.
ವಂಚನೆಗೆ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಪರಿಶೀಲನಾ ವೈಫಲ್ಯ ಅಥವಾ ಅಗತ್ಯ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಯ ಕೊರತೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದರೆ, ಕೇವಲ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಉದ್ಯೋಗಿಯ ಮೇಲಷ್ಟೇ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಹೊರಿಸುವುದು ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನೇ ಹೊಣೆಗಾರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಪೀಠ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.
ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ತಮ್ಮ ಗ್ರಾಹಕರ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಹಿವಾಟಿನ ಮಾದರಿಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರಬೇಕು. ಆ ಮಾದರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದ ಹಣ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ತಡೆಯಲು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಒತ್ತಿಹೇಳಿತು. ಇಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಲೋಪಗಳಿಂದ ಗ್ರಾಹಕರು ಹಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡಾಗ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ತಮ್ಮ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಿಲುವನ್ನು ನ್ಯಾಯಪೀಠ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತು.
ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದ ವಹಿವಾಟುಗಳಿಗೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ತಡೆ
ಸೈಬರ್ ವಂಚನೆಗಳನ್ನು ಹಣ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾದ ನಂತರ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವುದಕ್ಕಿಂತ, ವಂಚನೆ ನಡೆಯುವ ಮೊದಲೇ ತಡೆಯುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಗತ್ಯ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.
ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುವಂತೆ ನಿಯಮ ರೂಪಿಸಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದೆ:
– ಗ್ರಾಹಕರ ಹಿಂದಿನ ವಹಿವಾಟಿನ ಮಾದರಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗದ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದ ಅಥವಾ ಅಸಹಜ ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು.
– ಇಂತಹ ವಹಿವಾಟುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಹಣ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಬೇಕು.
– ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದ ವಹಿವಾಟುಗಳ ಕುರಿತು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರಬೇಕು.
– ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ಅಥವಾ ಭೌತಿಕ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಸಿ ವಹಿವಾಟಿನ ನೈಜತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
– ವಂಚನೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಂಡುಬಂದರೆ ಸಮೀಪದ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗೆ ತಕ್ಷಣ ಮಾಹಿತಿ ತಲುಪುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ರೂಪಿಸಬೇಕು.
ನಿವೃತ್ತರು, ಪಿಂಚಣಿದಾರರು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಳಿತಾಯ ಖಾತೆ ಹೊಂದಿರುವವರ ಖಾತೆಗಳಿಂದ ಏಕಾಏಕಿ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸಬೇಕೆಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸೂಚಿಸಿದೆ.
RBI ಹೊಸ ನಿಯಮಾವಳಿ: ನವೆಂಬರ್ 30ರ ಗಡುವು
ವಿಚಾರಣೆ ವೇಳೆ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪರವಾಗಿ ಹಾಜರಾಗಿದ್ದ ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್ ಆರ್. ವೆಂಕಟರಮಣಿ, ಸೈಬರ್ ವಂಚನೆ ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಹೊಸ KYC ತಿದ್ದುಪಡಿ ನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ತಿಳಿಸಿದರು.
ಈ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ನವೆಂಬರ್ 30ರೊಳಗೆ ಅಧಿಸೂಚನೆಗೊಳಿಸುವ ಹಾಗೂ ಡಿಸೆಂಬರ್ 31ರೊಳಗೆ ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶವಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ನೀಡುವ ಅಂಶಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದೆ.
RBI ರೂಪಿಸಿರುವ ಕರಡು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಮುಂದಿನ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದಾಗಿ ನ್ಯಾಯಪೀಠ ತಿಳಿಸಿದೆ. ಮುಂದಿನ ವಿಚಾರಣೆ ನವೆಂಬರ್ 30ರಂದು ನಡೆಯಲಿದೆ.
ಸೈಬರ್ ವಂಚನೆ ವಿರುದ್ಧ ಮಹತ್ವದ ಸಂದೇಶ
‘ಡಿಜಿಟಲ್ ಅರೆಸ್ಟ್’ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ವಂಚಕರು ಪೊಲೀಸ್, ಸಿಬಿಐ, ಇಡಿ ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಂತೆ ನಟಿಸಿ ಜನರನ್ನು ಭಯಭೀತಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬಂಧನದ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿ, ವಿಡಿಯೋ ಕರೆಗಳ ಮೂಲಕ ನಿರಂತರ ನಿಗಾ ಇಟ್ಟು, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹಣವನ್ನು ತಮ್ಮ ಖಾತೆಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಇಂತಹ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕರ ಹಣವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಕೇವಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಲ್ಲ; ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗೂ ತಮ್ಮ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಇದೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದೆ. RBIಯ ಹೊಸ ನಿಯಮಗಳು ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕಠಿಣ ಹಾಗೂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ರೂಪ ಪಡೆದುಕೊಂಡರೆ, ಸೈಬರ್ ವಂಚನೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ರಕ್ಷಣೆ ದೊರೆಯುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.
ಗಮನಿಸಿ: ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಥವಾ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಫೋನ್ ಅಥವಾ ವಿಡಿಯೋ ಕರೆ ಮೂಲಕ ‘ಡಿಜಿಟಲ್ ಅರೆಸ್ಟ್’ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಕರೆ ಬಂದರೆ ಹಣ ವರ್ಗಾಯಿಸಬೇಡಿ; ತಕ್ಷಣ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿ 1930 ಸೈಬರ್ ಸಹಾಯವಾಣಿ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೈಬರ್ ಅಪರಾಧ ವರದಿ ಪೋರ್ಟಲ್ ಮೂಲಕ ದೂರು ನೀಡಿ.
