ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (ಆರ್ಬಿಐ) ಚೆಕ್ ಪಾವತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಹಾಗೂ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಯಾದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ. ಇಂದಿನಿಂದ, ಚೆಕ್ ನಗದೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ (ಕ್ಲಿಯರೆನ್ಸ್) ದಿನಗಟ್ಟಲೆ ಕಾಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೆರೆ ಬಿದ್ದಿದೆ. ಹೊಸ ನಿಯಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ನೀವು ಬ್ಯಾಂಕಿಗೆ ಹಾಕಿದ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಚೆಕ್ ಹಣ ನಿಮ್ಮ ಖಾತೆಗೆ ಜಮೆಯಾಗಲಿದೆ. ಇದು ದೇಶದ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಅನುಕೂಲವನ್ನು ಒದಗಿಸಲಿದೆ.
ಹೊಸ ನೀತಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ರೀತಿ
ಇದುವರೆಗೂ ಚೆಕ್ ಕ್ಲಿಯರೆನ್ಸ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಬ್ಯಾಚ್ಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ದಿನಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಆರ್ಬಿಐನ ಹೊಸ ಆದೇಶದ ಪ್ರಕಾರ, ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಚೆಕ್ ಕ್ಲಿಯರೆನ್ಸ್ ಒಂದು ನಿರಂತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಲಿದೆ.
1. ಗಂಟೆಗೊಮ್ಮೆ ಕ್ಲಿಯರಿಂಗ್: ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಕೆಲಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಬೆಳಗ್ಗೆ 10 ಗಂಟೆಯಿಂದ ಸಂಜೆ 4 ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ಡೆಪಾಸಿಟ್ ಮಾಡುವ ಚೆಕ್ಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಗೊಮ್ಮೆ ಕ್ಲಿಯರೆನ್ಸ್ಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
2. ತ್ವರಿತ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್: ಗ್ರಾಹಕರು ಚೆಕ್ ಡೆಪಾಸಿಟ್ ಮಾಡಿದ ತಕ್ಷಣ, ಅದನ್ನು ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಮಾಡಿ ನೇರವಾಗಿ ಕ್ಲಿಯರೆನ್ಸ್ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
3. ಸಂಜೆ 7 ಗಂಟೆಯ ಗಡುವು: ಚೆಕ್ ಪಾವತಿಸಬೇಕಾದ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಸಂಜೆ 7 ಗಂಟೆಯೊಳಗೆ ಆ ಚೆಕ್ಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಬೇಕು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಯಾವುದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲು ವಿಫಲವಾದರೆ, ಆ ಚೆಕ್ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಅನುಮೋದನೆ (ಆಟೋ ಅಪ್ರೂವಲ್) ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ, ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ಕೆಲಸದ ದಿನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ಲಿಯರೆನ್ಸ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಈಗ ಕೇವಲ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲಿದೆ.
ಗ್ರಾಹಕರು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಆಗುವ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು
ಈ ಹೊಸ ನಿಯಮದಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಂದ ಹಿಡಿದು ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಮಗಳವರೆಗೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿವೆ.
* ತ್ವರಿತ ಹಣ ಲಭ್ಯತೆ:ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹಣಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಚೆಕ್ ಹಾಕಿದ ದಿನವೇ ಹಣ ಖಾತೆಗೆ ಬರುವುದರಿಂದ ಹಣಕಾಸಿನ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಬೇಗನೆ ಪೂರೈಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
* ಸುಧಾರಿತ ನಗದು ನಿರ್ವಹಣೆ: ವ್ಯಾಪಾರಸ್ಥರು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಿಗಳು ತಮ್ಮ ನಗದು ಹರಿವನ್ನು (cash flow) ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು. ಪೂರೈಕೆದಾರರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಾವತಿ ಮಾಡಲು ಇದು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.
* ಕಡಿಮೆಯಾದ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ:ಚೆಕ್ ಕ್ಲಿಯರ್ ಆಗುತ್ತದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಣ ಜಮೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಮುಂದಿನ ಹಣಕಾಸು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ಚೆಕ್ ಕ್ಲಿಯರೆನ್ಸ್ನ ಬದಲಾದ ಹಾದಿ
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚೆಕ್ ಕ್ಲಿಯರೆನ್ಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ.
* 1980ರ ದಶಕಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ: ಚೆಕ್ಗಳನ್ನು ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಒಂದು ಬ್ಯಾಂಕಿನಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಬ್ಯಾಂಕಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಂದು ವಾರ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
* 1980ರ ನಂತರ:ಎಂಐಸಿಆರ್ (MICR) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಆಗಮನದಿಂದ, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು 1 ರಿಂದ 3 ದಿನಗಳಿಗೆ ಇಳಿಕೆಯಾಯಿತು.
* 2008 ರಲ್ಲಿ: ಚೆಕ್ ಟ್ರನ್ಕೇಶನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ (CTS) ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಚೆಕ್ನ ಭೌತಿಕ ಚಲನೆಯ ಬದಲು, ಅದರ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಇಮೇಜ್ ಅನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಕ್ಲಿಯರೆನ್ಸ್ ಸಮಯ ಕನಿಷ್ಠ 1 ದಿನಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು.
* ಇಂದಿನಿಂದ: ನಿರಂತರ ಕ್ಲಿಯರೆನ್ಸ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಜಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಚೆಕ್ ನಗದೀಕರಣವು ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.
ಆರ್ಬಿಐನ ಈ ಹೊಸ ಹೆಜ್ಜೆಯು ಭಾರತದ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ವೇಗ, ದಕ್ಷ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಹಕ ಸ್ನೇಹಿಯಾಗಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದೆ.
